Πέμπτη, 5 Ιουλίου 2007

Φωτιές στα Δάση: Μια ψύχραιμη φωνή (Νίκος Μάργαρης)

1.Οι φωτιές στα δάση είναι φυσιολογικά φαινόμενα.
Η φωτιά είναι ομαλά ενταγμένη στα μεσογειακού τύπου οικοσυστήματα. Σε όλες τις χώρες γύρω από τη Μεσόγειο, στην Καλιφόρνια, στο Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, στη Νότια Αφρική, στην Αυστραλία, στη Χιλή είναι σύνηθες φαινόμενο. Την προηγούμενη μόλις εβδομάδα φωτιά στην Καλιφόρνια έκανε στάχτη 2.000 σπίτια. Η Ελλάδα δεν είναι ειδική περίπτωση. Ακόμα και τα ζώα της χώρας μας είναι προσαρμοσμένα σε αυτήν. Υπάρχουν πουλιά που πάνε μόνο στις καμένες εκτάσεις γιατί εκεί βρίσκουν πολλά έντομα. Και τα έντομα είναι πολλά, γιατί τα φυτά που βγαίνουν στις καμένες περιοχές ανθίζουν γρηγορότερα. Είναι, όσο και αν δεν το πιστεύουμε, αυτός ο κύκλος της ζωής των μεσογειακών οικοσυστημάτων. Μια καμένη περιοχή, την πρώτη χρονιά μετά τη φωτιά είναι κήπος.
2. Δεν αντιμετωπίζονται σωστά οι πυρκαγιές Η πυρκαγιά των δασών θέλει ειδική αντιμετώπιση. Στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ έχουν καταγράψει όλες τις προηγούμενες φωτιές, από το 1985 έως σήμερα. Υπάρχουν σε εξειδικευμένα προγράμματα ανά πάσα στιγμή δεδομένα, όπως οι άνεμοι που φυσούν, μετεωρολογικά και κλιματικά στοιχεία, τα είδη των φυτών που έχουν φυτρώσει, η ηλικία τους, οι εκτάσεις που έχουν ξανακαεί, και ο χρόνος που συνέβη αυτό. Έχοντας διαθέσιμα όλα τα στοιχεία μπορούν να αντιμετωπίσουν τις φλόγες κάθε φορά με τον τρόπο που χρειάζεται. Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι καταλυτική. Εδώ ο καθένας λειτουργεί περίπου ως μαθητευόμενος μάγος.
3. Ποιοι είναι οι εμπρηστές Εμπρηστές στην Ελλάδα είναι η ΔΕΗ, οι ανεξέλεγκτες χωματερές και όσοι έχουν κοπάδια. Δεν υπάρχουν σατανικοί εμπρηστές με κουκούλες και μηχανές που καίνε τα δάση. Υπάρχει και ένα μεγάλο ποσοστό πυρκαγιών που προκαλούνται από άλλες αιτίες. Στη Χαλκιδική η φωτιά ξεκίνησε πέρσι από κεραυνό. Τώρα έλεγε κάποιος ραδιοφωνικός σταθμός ότι υπήρχε εμπρηστικός μηχανισμός στην Πάρνηθα. Είναι λάθος. Βρίσκουν μια παλιά οβίδα και λένε μετά ότι πρόκειται για εμπρηστικό μηχανισμό.
4. Τα πεύκα είναι οι μεγάλοι ένοχοι Έχουμε μια μανία με τα πεύκα. Τα φυτεύουμε παντού. Στα στρατόπεδα τα βάζουν δίπλα στις πυριτιδαποθήκες. Τα πεύκα όμως έχουν ένα... μειονέκτημα. Χρειάζονται, προκαλούν, τη φωτιά. Ανήκει στο DΝΑ τους.
Στο Πήλιο που δεν έχει πεύκα, πήγαν οι δασολόγοι και φύτεψαν. Τα πεύκα αυτά έχουν καεί έως τώρα τρεις φορές. Στην Πάρνηθα τα πεύκα έκαψαν τα έλατα. Από τη ρητίνη βγαίνει το εύφλεκτο νέφτι.
5. Ο Εθνικός Δρυμός της Πάρνηθας Υποτίθεται ότι είχαν κάνει Εθνικό Δρυμό και μιλούσαν για τα κρι- κρι που τα έφεραν από την Κρήτη. Είχαν μαντρώσει μια περιοχή και είχαν βάλει μέσα ελάφια. Για να δουλέψει πραγματικά ένα οικοσύστημα με ζαρκάδια και ελάφια έπρεπε να υπήρχαν και λύκοι. Τα ελάφια είχαν γίνει τόσο πολλά που τρώγανε συνεχώς τους φλοιούς των ελάτων.
6. Δεν θα λιγοστέψει το οξυγόνο των Αθηναίων Άκουσα ότι θα λιγοστέψει το οξυγόνο στην Αθήνα. Το οξυγόνο, τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια, δεν έχει ελαττωθεί. Το οξυγόνο παράγεται κατά ενενήντα τοις εκατό απο τους ωκεανούς. Πιστεύει κανείς ότι στη Σαχάρα δεν έχουν οξυγόνο; Στους πόλους που δεν έχουν δέντρα δεν έχουν οξυγόνο άραγε;
Άκουσα επίσης να λένε και να ξαναλένε εξαφανίστηκε ο τελευταίος πνεύμονας πρασίνου. Δεν ήταν ο τελευταίος πνεύμονας πρασίνου στο Λεκανοπέδιο. Υπάρχει η άλλη πλευρά της Πάρνηθας, η Πεντέλη, ο Υμηττός που ξαναπρασίνισε.
7. Δεν χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα,ούτε αναδασώσεις Στο Άγιον Όρος, πριν από δέκα χρόνια, μια φωτιά είχε κατακάψει τα πάντα. Καθηγητές και οικολόγοι λέγανε ότι έπρεπε να γίνουν αναδασώσεις. Οι καλόγεροι δεν άφησαν κανέναν να μπει μέσα. Οι καλόγεροι ευτυχώς δεν έχουν γίδια. Το δάσος έγινε καλύτερο απ΄ ό,τι ήταν πριν.
Στην Πάρνηθα σήμερα υπάρχει ένας υποόροφος. Είναι ο σχίνος, η κουμαριά, το πουρνάρι. Σε αυτά τα φυτά καίγεται μόνο το από πάνω μέρος. Καίγεται δηλαδή το 40%. Το 60% το αποτελούν οι ρίζες τους. Αυτά τα φυτά «ξαναπετάνε» αμέσως με τις πρώτες φωτιές. Αυτά που ακούμε περί πλημμυρών κ.λπ. είναι ανοησίες. Το έδαφος και το νερό συγκρατούνται από τον υποόροφο, γιατί οι ρίζες είναι ζωντανές.
Δεν πρέπει να πατήσει κανείς μέσα στην καμένη έκταση, να κόψει κορμούς, να τους σέρνει. Στην Πεντέλη, σε εκείνες τις φοβερές αναδασώσεις, μικρών τμημάτων ευτυχώς, σκάβανε και φύτευαν ασθενικά δεντράκια και συγχρόνως καταστρέφανε γύρω στα 100 μικρά φυτά που είχαν φυτρώσει από μόνα τους.

Ο Νίκος Μάργαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντής της ελληνικής έκδοσης του «Νational Geographic»

13 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Γιατί η ποιότητα του αέρα σε ένα μέρος που έχει δέντρα είναι διαφορετική από την ποιότητα του αέρα σε ένα μέρος που δεν έχει?

Το οξυγόνο του πλανήτη δε θα λιγοστέψει με την πυρκαγιά της Πάρνηθας αλλά είναι σίγουρο ότι δε θα υποβαθμιστεί η ατμόσφαιρα του λεκανοπεδίου?

Ανώνυμος είπε...

Κε Μάργαρη καλό καλοκαίρι,



Διάβασα το άρθρο σας και να με συγχωρέσετε αν ένιωσα θυμωμένος, και πήρα την πρωτοβουλία να επικοινωνήσω μαζί σας.



Κατ' αρχάς επειδή δεν μου αρέσει η ανωνυμία, όχι δεν είμαι καθηγητής περιβάλλοντος, δεν έχω αντίστοιχες περγαμηνές. Είμαι ένας απλός βιβλιοθηκονόμος με μεγάλο ενδιαφέρον για το δασικό και περιβαντολλογικό πλούτο της χώρας μας και αρκετή προσωπική ενασχόληση με το περιαστικό πράσινο της Αθήνας.



Από τα λίγα που ξέρω λοιπόν θα ήθελα να επισημάνω τα εξής:

1. Ναι, φυσικά η φωτιά είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Και ναι, είναι ενταγμένο στα οικοσυστήματα. Για ποια οικοσυστήματα όμως μιλάμε; Για το ήδη κατεστραμμένο οικοσύστημα του λεκανοπεδίου? Γνωρίζετε κ. Μάργαρη πως οι δασικές εκτάσεις της Ελλάδας έχουν το μικρότερο ποσοστό έκτασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι η δασική κάλυψη της χώρας μας το τελευταίο αιώνα έχει μειωθεί ραγδαία? Θεωρείται φυσιολογικό σε ένα δασόφυτο άλλοτε λεκανοπέδιο να έχει μείνει κάτω από 10% δασόφυτες εκτάσεις και αυτές να καίγονται αυτοστιγμεί? Θεωρείτε φυσιολογική πυρκαγιά –η οποία εντάσσεται σε φυσικές διαδικασίες και την οποία το οικοσύστημα την χρησιμοποεί προς όφελος του– μία φωτιά η οποία κατέκαψε περίπου 23.000 με 28.000 στρ. σε συνολική έκταση 35.000? Θεωρείτε φυσιολογικό φαινόμενο τις πυρκαγιές που κατέκαψαν την Πορτογαλλία πριν από λίγο καιρό ή τις φωτιές που έχουν αφήσει την ελληνική δασική έκταση στο 12% περίπου (συγχωρήστε την ανακρίβεια των αριθμητικών μου δεδομένων δεν έχω άμεσα ενημερωμένα στοιχεία) και τα οποία τα "φυσιολογικά φαινόμενα" παρουσιάζονται πάντα καλοκαιρινούς μήνες με ιδιαίτερα δυνατό αέρα και με τουλάχιστον 2 ως 5 μέτωπα? Και αν ναι, γιατί δεν έχουν ξαναεπανέλθει τα οικοσύστηματα που έχουν καεί με αυτόν τον τρόπο τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας? Στην Ελλάδα μια καμένη περιοχή, την πρώτη χρονιά μετά τη φωτιά είναι χορτολιβαδική έκταση γιατί καίγεται συνέχεια. Τη δεύτερη και την τρίτη χρονιά είναι τσιμέντο.



2. Ναι, εδώ θα συμφωνήσω απόλυτα έχει τεράστιο πρόβλημα το σημείο πρόληψης, καταστολής αλλά και αποκατάστασης.



3. Σίγουρα οι αιτίες των πυρκαγιών στην Ελλάδα –και όχι μόνο– είναι πολυποίκιλες. Μόνο όποιος δεν έχει ασχοληθεί δεν το ξέρει. Όμως επίσης μόνο ένας αδαής μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν υπάρχουν εμπρηστές. Ο εμπρησμός στη χώρα μας είναι από τις κύριες αιτίες καταστροφής δασικού πλούτου. Άκουσαμε όλοι ότι στην Πάρνηθα υπήρξαν πολλαπλά μέτωπα και εμπρηστικός μηχανισμός. Έχετε κάποια επίσημη πληροφορία από πηγές που δε γνωρίζουμε πως η φωτιά μπήκε από οβίδα? Και όσον αφορά τους "σατανικούς εμπρηστές" αρκεί κανείς να δει τα δελτία τύπου της Πυροσβεστικής και τους εμπρηστικούς μηχανισμούς που βρίσκονται συχνά από εθελοντές δασοπυροσβέστες στην Αττική. Εγώ από μόνος μου έχω εντοπίσει τουλάχιστον δύο στον Υμηττό. Εκτός βέβαια και αν θεωρείται και τις αυτοψίες της Πυροσβεστικής ως αυτοψίες ασχέτων.



4. Τα πεύκα χρειάζονται νερό. Όσο για το τα εύφλεκτο υλικά τα περισσότερα δάση είναι από ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο υλικό: Το ξύλο. Και δεν πουλάω πνεύμα. Μία δασώδη πυρκαγίά υπό κατάλληλες προϋποθέσεις μπορεί να φθάσει πολλούς βαθμούς κελσίου, τόσους που να κάνει τα πάντα στάχτη (ακόμα και τους σπόρους στο έδαφος). Τα πεύκα καίγονται πιο εύκολα, αλλά δεν πιάνουν φωτιά μόνα τους. Στο Πήλιο το πεύκο δεν ήταν δα και άγνωστο είδος. Ωστόσο είναι αλήθεια πως δεν ταιριάζουν πάντα και παντού. Και η σωστή δεντροφύτευση απαιτεί μελέτη.



5. Για να αποφανθεί κάποιος για το πως δουλεύει ένα οικοσύστημα πρέπει να το πλησιάζει με φόβο και δέος και με ένα πολύστροφο κομπιούτερ. Το αν χρειάζεται ένα οικοσύστημα με ελάφια, και λύκους δεν είναι κάτι απόλυτο. Και κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πως τα έλατα είχαν καταστραφεί από τα ελάφια. Αντίθετα είχαμε ένα από τα τελευταία πυκνά ελατόδαση στην Πάρνηθα. Ακόμη τα ελάφια είχαν βοσκότοπους εντός της καμένης περιοχής. Και δεν καταλαβαίνω ειλικρινά τι εννοείτε όταν λέτε πως "Είχαν μαντρώσει μια περιοχή και είχαν βάλει μέσα ελάφια". Είχατε δει πολλούς φράχτες στην Πάρνηθα ή μήπως στάνες? Ξέρετε τίποτα τέλος για το κόκκινο ελάφι το οποίο επιπόλαια το λέτε κρι-κρι?



6. Όσο για το δύσμοιρο λεκανοπέδιο, σοβαρολογείτε? Ποιος μίλησε για το οξυγόνο? μιλάμε για την ποιότητα του αέρα. Η Πάρνηθα και το δάσος της αποτελούσε ένα σημαντικότατο φυσικό φίλτρο το οποίο δεν είναι δυνατό λόγω ειδικότητας να μη γνωρίζετε πως λειτουργεί. Όσο για τον Υμηττό ξέρετε για τί μιλάτε? Τον Υμηττό τον περπατάμε καθημερινά. Πρώτον τα έλατα του είναι λιγοστά. Δέυτερον είναι ένα βατό βουνό, μαδημένο, για το οποίο επίσης δεν καταλαβαίνω τι εννοείτε "με το έχει ξαναπρασινίσει". Εννοείτε από το 1940? Γιατί τα τελευταία χρόνια ο Υμηττός –και μπορούν να το βεβαιώσουν όσοι το γνωρίζουν το βουνό– έχει δραστικά περιοριστεί ως περιαστικό πράσινο ενώ έχουν αυξηθεί σημαντικά οι χρήσεις που είναι ασύμβατες με το φυσικό περιβάλλον. Η συμπαγής δασική έκταση τελειώνει στα όρια της Καισαριανής-Βύρωνα (Κακόρεμα). Μετά υπάρχουν μεγάλα πράσινα τμήματα ανακατεμένα με χρήσεις (σταθμούς μεταφόρτωσης απορριμμάτων-στρατόπεδα-πάρκινγκ-βενζινάδικα-σκοπευτήρια-τσιμέντα) ως τα όρια του Καρέα. Εκεί η περιοχή είχε καεί το 1999 (θυμάστε? κάηκαν και 3 άνθρωποι σε πυρκαγιά κατ' εσάς φυσιολογική για το οικοσύστημα) και ως τα όρια της Ηλιούπολης έχουμε να κάνουμε με μία άδεντρη περιοχή ή με μικρά νεοφυτεμένα δεντράκια, η οποία ουδέποτε συνήλθε από την πυρκαγιά του 1999. Γιατί κε Μάργαρη η μεγάλη κατωφέρεια του βουνού σε συνδυασμό με τις μεγάλες βροχές του 1999-2000 απογύμνωσε όλο το έδαφος από το χώμα και τα μικρά φυτά.

Να μη μιλήσουμε για την περιοχή προς τα Γλυκά Νερά, ή την πίσω πλευρά του Υμηττού (απέραντα τραυματισμένη), ή το κύριο όγκο του βουνού προς την κορυφή που ποτέ δεν αναδασώθηκε.

Να μη μιλήσουμε τέλος για την περιφερειακή Υμηττού που σχημάτισε νέο όριο για την πόλη και τη συνέχεια της που θα αποσαρθρώσει όλη τη Β' ζώνη στην περιοχή Βύρωνα-Ηλιούπολης και θα έχει πλήρη θέα από το μνημείο των καμμένων πυροσβεστών του 1999.



7. Να σας θυμίσω ότι στο΄Άγιο Όρος γύρω από εκείνη την περιοχή υπάρχουν πολύ μεγάλες εκτάσεις και δάσους και χορτολιβαδικής έκτασης και όχι μόνο πολύ μεγάλες εκτάσεις τσιμέντου όπως στην πρωτεύουσα. Όσο για τις πλημμύρες κοντός ψαλμός αλληλούια, λέει ο σοφός και θυμόσοφος λαός και μακάρι να μην έχουμε τις βροχές του 1999 ξανά.



Κε Μάργαρη δε σας γνωρίζω, δεν ξέρω γιατί λέτε όλα αυτά που λέτε, δεν ξέρω γιατί με επιχειρήματα επιστημονικής βάσης που όμως με έναν επιπόλαιο τρόπο λέγονται και αγνοούν την ελληνική πραγματικότητα προσπαθείτε να απαλύνετε εντυπώσεις. Γιατί αυτό κάνετε.



Νιώθω όμως υποχρεωμένος να τονίσω όλα αυτά. Και βέβαια δεν είναι η λύση να μπουν αύριο συνεργεία στην Πάρνηθα για να κάνουν αναδασώσεις, όμως χρειάζεται και βούληση και ενέργειες με έναν επιστημονικό σχεδιασμό και προφύλαξη από τα διάφορα συμφέροντα –οικοδομικά και όχι μόνο– που καιροφυλακτούν και τα οποία αν μη τι άλλο οι κυβερνώντες και ιθύνοντες έχουν δείξει ότι τα ανέχονται και τα υποστηρίζουν με τα νομοθετήματα των τελευταίων ετών που έχουν περάσει ή προσπαθούν να περάσουν. (Δασικοί χάρτες βάσει Εθνικού Κτηματολογίου, Άρθρο 24 του συντάγματος, Αποχαρακτηρισμοί δασικών εκτάσεων, Νομοσχέδια για παραχώρηση δασικών εκτάσεων σε ιδιώτες και πάει λέγοντας...).



Χατζηστέλιος Δημήτριος

Ανώνυμος είπε...

Κε Μαργαρη,
θα έπρεπε να αισθάνεσθε λίγη ντροπή, οχι για την άποψή σας - αναφαίρετο δικαίωμα σας είναι να λέτε ό,τι θέλετε - αλλά για την στιγμή που επιλέξατε να την δημοσιοποιήσετε καθώς και για την πλήρη έλλειψη συμπόνοιας και θλίψης σας προς το "Περιβάλλον", για το οποίο διδάσκοντας (τι, αλήθεια?) τρώτε ψωμί.

Αποστόλης είπε...

...ντροπή σε όλους μας που δεν είμαστε ώριμοι για να ακούσουμε μια άλλη, μια διαφορετική αλλά ταυτόχρονα επιστημονική άποψη απο κάποιον άνθρωπο που όταν άρχισε να γράφει για το περιβάλλον και την οικολογία οι περισσότεροι απο μας νομίζαμε ότι ήταν μοντέλλο της FIAT.

Ανώνυμος είπε...

ο συγκεκριμένος μάλλον παντεσπάνι τρώει...

Ανώνυμος είπε...

Παρακολουθώ εδώ και κάποιες μέρες το ενδιαφέρον και την ανησυχία στο διαδίκτυο με αφορμή την καταστροφική πυρκαγιά στην Πάρνηθα. Καταλαβαίνω την αγανάκτηση του κόσμου και την απαίτηση να αποκατασταθεί άμεσα η Πάρνηθα, ίσως πρέπει να φτάσουμε στον πάτο του γκρεμού για να απαιτήσουμε τα αυτονόητα: Πως ο πολιτισμός μας θα πρέπει επιτέλους να πάψει να εξαντλεί τα αποθέματα της φύσης και πως εδώ που φτάσαμε η προτεραιότητα είναι η προστασία της. Μέσα σε όλο αυτό τον διάλογο που γίνεται πέφτω συνέχεια πάνω στις απόψεις Μάργαρη και βλέπω πως πολλά άτομα που έχουν οικολογικές ευαισθησίες ασπάζονται τις απόψεις του και τις διαδίδουν. Το άρθρο του έχει κάτι το ανοήτως εξυπνολογικό και "βγάζει" εφησυχασμό. Καταρχήν η επιστημονική επάρκεια του συγκεκριμένου για μένα προσωπικά είναι υπό αμφισβήτηση. Έχω σπουδάσει δασολογία και έχω ακούσει άπειρες φορές, έχω διαβάσει και έχω δει πάρα πολλές φορές με τα μάτια μου ότι το έδαφος σε ένα δάσος μετά από πυρκαγιά ανάλογα με το πόσο έντονο είναι το ανάγλυφο- αν έχουμε απότομες κλίσεις δηλαδή- παρασύρεται από τα ορμητικά νερά των βροχών και διαβρώνεται. Αυτό συμβαίνει επειδή χάνεται ο προστατευτικός μανδύας της βλάστησης και του στρώματος των νεκρών φύλλων, κλαδιών και χόρτων, δηλαδή του δασικού τάπητα όπως τον λένε τα βιβλία, που αναγκάζει τα νερά της βροχής να " διηθηθούν " μέσα στο έδαφος σιγά σιγά και να μην κινηθούν επιφανειακά και παρασύρουν μαζί τους και το έδαφος. Ο κος Μαργαρης επαναπαύεται στο ότι ένα μέρος του εδάφους συγκρατείται από τις ρίζες των θάμνων που μένουν ζωντανές και μετά τη φωτιά. Ναι ένα μέρος συγκρατείται, αλλά το επιφανειακό έδαφος δεν μπορεί να συγκρατηθεί, αυτό είναι δεδομένο. Οπότε η διαπίστωση του ότι είναι ανοησίες όσα ακούγονται για κίνδυνο πλημμύρων δεν δείχνει τίποτα άλλο παρά ότι ο άνθρωπος αγνοεί πράγματα που γνωρίζει ακόμη κι ένας πρωτοετής φοιτητής της δασολογίας. Και μάλιστα όταν η διαπίστωση αυτή γίνεται από κάποιον που υποτίθεται ότι διδάσκει για το περιβάλλον σε πανεπιστήμιο, ε τότε θα πρέπει να ανησυχούμε… Αλλά ας πάρουμε με την σειρά τα κύρια σημεία του άρθρου:
1. "Η φωτιά είναι ομαλά ενταγμένη στα μεσογειακού τύπου οικοσυστήματα… Μια καμένη περιοχή, την πρώτη χρονιά μετά τη φωτιά είναι κήπος."
Οι πυρκαγιές από κεραυνούς παρατηρούνται στην φύση με συχνότητα μια ανα 100 ή 150 χρόνια. Στην εποχή μας βλέπουμε το ίδιο δάσος να καίγεται ακόμη και ανά 5 χρόνια . Συνυπολογίστε το έντονο ανάγλυφο που υπάρχει στην χώρα μας, το αβαθές των εδαφών, το ότι τα δάση μας είναι ήδη υποβαθμισμένα από τη κακή διαχείρηση,την υπερβόσκηση και τις καταπατήσεις και βγάλτε συμπέρασμα μόνοι σας κατά πόσο γίνεται κήπος ένα δάσος μετα από φωτιά.
Είναι γεγονός ότι οι σπόροι των πεύκων της παραθαλάσσιας ζώνης φυτρώνουν πολύ πιο εύκολα μετά από πυρκαγιά γιατί αντέχουν στις θερμοκρασίες της φωτιάς και γιατι ανοίγουν και απελευθερώνουν τους σπόρους σε αυτές τις θερμοκρασίες ενώ σε φυσιολογικές συνθήκες μένουν κλειστά για πολλά χρόνια.
Επίσης είναι γεγονός ότι σε αυτη την ζώνη εξαιτίας των λίγων βροχοπτώσεων και της χημικής σύστασης της βλάστησης των πεύκων οι νεκρές βελόνες και τα κλαδιά, η νεκρή βιομάζα δηλαδή αποσυντίθεται με πολύ αργό ρυθμό με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται στο έδαφος. Αυτό έχει δυο αρνητικά αποτελέσματα: παρεμποδίζει τους σπόρους να βρούν γυμνό έδαφος και να φυτρώσουν και το χειρότερο όλη αυτή η νεκρή βιομάζα είναι η «μπαρουταποθήκη» του δάσους, αυξάνει κατά πολύ δηλαδή τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Όλα αυτά γνωστά, αλλά από την αφετηρία αυτή για να φτάσεις στο σημείο να πεις πως η φωτιά είναι ωφέλιμη και αναβαθμίζει το οικοσύστημα ( δάσος – κήπος) προϋποθέτει πως είσαι τουλάχιστον νοητικός ακροβάτης.
3. "Ποιοι είναι οι εμπρηστές «Εμπρηστές στην Ελλάδα είναι η ΔΕΗ, οι ανεξέλεγκτες χωματερές και όσοι έχουν κοπάδια. Δεν υπάρχουν σατανικοί εμπρηστές με κουκούλες και μηχανές που καίνε τα δάση. Υπάρχει και ένα μεγάλο ποσοστό πυρκαγιών που προκαλούνται από άλλες αιτίες."
Τι ωραία άποψη! Μήπως όμως είναι και αυθαίρετη? Γνωρίζει ο κος Μάργαρης ότι το 5 % των πυρκαγιών που ξεσπούν είναι υπεύθυνο για το 75% των εκτάσεων που καίγονται? Μήπως αυτές οι μεγάλες πυρκαγιές τυχαίνει να ξεκινάνε από πέντε ή δέκα εστίες ταυτόχρονα και μάλιστα σε μέρες υψηλού κινδύνου (δυνατοί άνεμοι, χαμηλή υγρασία κλπ) ? Και γιατί αντί να φυτρώσουν πευκάκια μετά την φωτιά φυτρώνουν βίλες? Δεν λέμε ότι οι εμπρησμοί είναι η αποκλειστική αιτία πυρκαγιών, είναι όμως μια από τις σημαντικές αιτίες, δεν μπορούμε να την παραβλέψουμε με το έτσι θέλω.

4. "Τα πεύκα είναι οι μεγάλοι ένοχοι . Έχουμε μια μανία με τα πεύκα. Στο Πήλιο που δεν έχει πεύκα, πήγαν οι δασολόγοι και φύτεψαν. Τα πεύκα αυτά έχουν καεί έως τώρα τρεις φορές. Στην Πάρνηθα τα πεύκα έκαψαν τα έλατα. Από τη ρητίνη βγαίνει το εύφλεκτο νέφτι.»
Εδώ έχει δίκιο. Πάρα πολλές αναδασώσεις στην Ελλάδα έχουν γίνει σχεδόν αποκλειστικά με πεύκα. Ακόμη και σε περιοχές που θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν άλλα είδη λιγότερο επικίνδυνα στις πυρκαγιές.

inlovewithlife είπε...

Θα συμφωνήσω με πολλούς από πάνω και θα διαφωνήσω με το ύφος και τη γραφή του Μάργαρη σε πολλά σημεία. Λέει σωστά πράγματα αλλά δε λέει όλη την αλήθεια, ενώ, όπως τα λέει, πολλοί αναγνώστες παρανοούν.

Έχω ποστάρει κάτι σχετικό.

george είπε...

egw paidia pisteyw pws prepei na mathume na akoume kai mia allh apopsh k poso malon apo enan kathighth panepistimiou, as ksekolhsoume kai ligaki apo thn klapsa as ta doume ta pragmata ligo poio aisiodoxa eleos...

Ανώνυμος είπε...

Η άποψη του συμπαθούς καθ. Μάργαρη δεν είναι "άλλη" απλώς εκφράζεται (ως μας έχει συνηθίσει) αντιδραστικά.

Με δυό λόγια:
1. Οι φωτιές και βέβαια είναι φυσιολογικά φαινόμενα, όπως φυσιολογικός είναι ο πόλεμος και οι αρρώστιες. Αλίμονο αν συγκρίνουμε την Αθήνα, πρωτεύουσα με το χαμηλότερο ποσοστό πρασίνου στην Ευρώπη, με την Καλιφόρνια, την Αυστραλία και τη Χιλή.
2. Στην ελλιπή αντιμετώπιση φυσικά συμφωνούμε όλοι.
3. Ας μη βάζει το κεφάλι του κανένας στη φωτιά για τη μη-ύπαρξη εμπρηστών (είδαμε στον Υμηττό)
4. Τα πεύκα φυσικά είναι εύφλεκτα, γιαυτό χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία. Στην Πάρνηθα, όμως, ειδικά, δεν νομίζω ότι είχε φυτέψει κανένας τα πεύκα.
5. Δηλαδή η λύση για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού τω ελαφιών ήταν να κάψουμε το δάσος;
6. Το οξυγόνο φυσικά και δεν θα λιγοστέψει. Αλλά θα αυξηθούν κι άλλο οι ρύποι. Νόμιζα ότι ήταν προφανές.
7. Για την αναδάσωση συμφωνούμε ότι δεν χρειάζονται βιαστικές κινήσεις. Σχετικά με τα αντιπλημμυρικά έργα, θα ξέρουμε σε δυό-τρείς μήνες διότι δύσκολα θα προλάβει κανείς να τα φτιάξει.

Πάντως, η γενική αντίδραση του κ. Μάργαρη φαίνεται να είναι και οικολογικά αναχρονιστική κυρίως όσον αφορά ένα βασικό σημείο: αγνοεί τη νέα κατάσταση στην οποία περιέρχεται το περιβάλλον λόγω των κλιματικών αλλαγών. Διότι δεδομένης της αύξησης της θερμοκρασίας και ειδικότερα στη Μεσόγειο:

 Τα δάση είναι πιο ευάλωτα (λόγω ιδιαίτερης καταπόνησης και ξηρασίας)
 Τα δάση θα γίνουν πιο σημαντικά (ως ρυθμιστές θερμοκρασίας και μέσα αντι-ρύπανσης)
 Η αντιμετώπιση της φωτιάς γίνεται πιο δύσκολη (υλικά πιο εύφλεκτα και λειψυδρία)

Επομένως, η νέα οικολογική πρόκληση θα είναι, όχι μόνο να διαφυλάξουμε, αλλά και να ενδυναμώσουμε τα δάση και εν γένει τη βιοποικιλότητα ενόψει των κλιματικών αλλαγών.

Δρ. Ν. Σηφάκις, Ερευνητής ΕΑΑ
nsifa@tee.gr

Nikos είπε...

Μετά και τις σημερινές φωτιές (24 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2007), που ΣΙΓΟΥΡΑ δε μπήκαν από εμπρησμό) ο κος Μάργαρης έχει απόλυτο δίκιο στις απόψεις που διατυπώνει ότι οι φωτιές είναι φυσικό φαινόμενο. Εξαλλού όλοι εμείς άσχετοι είμαστε ή μάλλον ανέτοιμοι να ακούσουμε μια διαφορετική άποψη (σχόλιο george). Ο κος Μάργαρης άλλωστε διατυπώνει απόψεις από τότε που όλοι εμείς θεωρούσαμε την οικολογία μοντέλο της F.I.A.T. (κατά το σχολιο του Αποστόλη που αγαπημένη του ταινία, όπως δηλώνει στο προφιλ του ειναι Ο ΝΟΝΟΣ!!!!!) ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΚΥΡΙΕ ΜΑΡΓΑΡΗ. ΣΑΣ ΚΑΛΛΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΗΛΕΙΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΚΑΘΩΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΜΟ ΕΔΩ Η ΦΩΤΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΜΜΕΝΑ (ΔΑΣΗ ΣΠΙΤΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΖΩΑ) ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΛΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΠΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ.

Ανώνυμος είπε...

ΟΙ ΚΛΕΦΤΕΣ ΚΛΕΒΟΥΝ...
ΟΙ ΕΜΠΡΗΣΤΕΣ ΒΑΖΟΥΝ ΦΩΤΙΕΣ...
Η ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΤΙΣ ΣΒΗΝΕΙ...
Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΥΒΕΡΝΑΕΙ...

ΠΟΙΟΣ ΔΕΝ ΕΚΑΝΕ ΣΩΣΤΑ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥ;

Αποστόλης είπε...

@ nikos:

O.K. φίλε νίκο...Οταν θα μπορέσεις να διαβάσεις μια επιστημονική άποψη ξαναέλα εδώ. Μέχρι να μεγαλώσεις, πήγαινε παίξε σε άλλα blog.

Giorgos Antoniou είπε...

Σε δύσκολες στιγμές όπως αυτές που διασχίζει η χώρα μας, το τελευταίο πράγμα που χρειαζόμαστε είναι αποδείξεις για το ποιος είναι επιστημονικά αρτιότερος ή μιλάει τη γλώσσα της αλήθειας.

Από το άρθρο του Καθηγητή, Κου Μάργαρη είναι πολλά τα θετικά και αληθή στοιχεία που πρέπει να λάβει κανείς υπόψη του. Όπως το αναμφισβήτητο γεγονός πως η φωτιά είναι αναπόσπαστος μηχανισμός εξέλιξης των Μεσογειακών Οικοσυστημάτων. Παρεπιμπτόντως, ο Τύπος οικοσυστήματος που χαρακτηρίζεται ως Μεσογειακός υπάρχει και στη Χιλή και στην Καλιφορνια (παρά το Μεσογειακόν του ονόματος). Άρα, η σύγκρισή τους είναι αναπόφευκτη μιας και διέπονται από τα ίδια χαρακτηριστικά και τους ίδιους εξελικτικούς μηχανισμούς.

Επιπλέον, τα σχόλια που διάβασα έχουν πολλά χρήσιμα και εξίσου αληθή στοιχεια για τισ φωτιές στην Ελλάδα. Οπότε σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να μηδενιστούν. Αντιθέτως, προσφέρουν στο αρθρο του Κου Μαργαρη και αυτό ειναι θετικότατο.

Όσο για την αμφισβήτηση της επιστημονικής ποιότητας και "επάρκειας" του Κου Καθηγητή θα προκαλούσα όλους σας να ρίξετε μια σύντομη (όσο σύντομη μπορεί να είναι) ματιά στο βιογραφικό του το οποίο υπάρχει αναρτημένο στην ιστοσελίδα του Τμήματος Περιβαλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Θα βρείτε σημαντικότατες πληροφορίες για το εργο ενός ανθρώπου που αγωνίζεται επί δεκαετίες να καταλάβει το Ελληνικό περιβαλλον και τα Μεσογειακά Οικοσυστήματα.

Με το σχόλιο αυτό γνωρίζω ότι δεν προσφέρω κάτι καινούριο στον διάλογο για τις μακρο- αλλα και βραχυ-πρόθεσμες επιπτώσεις της καταστροφής. Και αυτό γιατί δεν είμαι ειδικός και δεν δουλεύω πάνω στο ζήτημα των φωτιών στα Ελληνικά και Μεσογειακά οικοσυστήματα. Ας αφήσουμε λοιπόν αυτό το έργο στους ειδικούς και ας συνεισφέρουμε όπως μπορούμε χωρίς θυμό και με καθαρό μυαλό.

Γιώργος Αντωνίου (MSc)
Ερευνητής
Department of Earth, Atmospheric and Environmental Sciences.
University of Manchester
gio.antoniou@gmail.com